Son Kilometre Yardım Dağıtımında Eşitlik ve Hız İçin Yeni Algoritma Geliştirildi
Son Kilometre Yardım Dağıtımında Eşitlik ve Hız İçin Yeni Algoritma Geliştirildi
Afet sonrası yardım dağıtımında adil ve hızlı teslimat için geliştirilen yeni algoritma, eşitsizliği %34 azaltarak verimliliği koruyor.
Önemli Noktalar
- Yeni algoritma, afet sonrası yardım dağıtımında adaleti ve hızı bir arada sağlıyor.
- Van depremi ve İstanbul Kartal bölgesi verileriyle yapılan testlerde, ticari çözümlere göre %34 daha az eşitsizlik elde edildi.
- Algoritma, çoklu hedefler için karma tamsayılı programlama ve dal-fiyatlandırma yöntemini kullanıyor.
Haberin Detayları
Afet sonrası insani lojistikte, yardım malzemelerinin barınaklara dağıtımı kritik bir rol oynuyor. Özellikle büyük felaketlerde, önceden konumlandırılan stoklar tüm talepleri karşılamada yetersiz kalabiliyor. Bu nedenle, yardım malzemelerinin dağıtım merkezinden barınaklara araç rotalarının planlanması ve sınırlı kaynakların adil şekilde tahsis edilmesi gerekiyor.
Yeni bir araştırmada, hem dağıtım verimliliğini hem de yardımların adil paylaşımını gözeten iki hedefli bir model sunuldu. Modelde, karşılanmayan talepteki eşitsizliği Gini endeksiyle ölçerek adalet sağlanırken, toplam seyahat süresi de en aza indiriliyor. Bu iki hedefi dengelemek için karma tamsayılı programlama (MIP) ve $\epsilon$-kısıt yöntemi kullanıldı.
Teknik Detaylar
Araştırmacılar, optimal çözümün matematiksel özelliklerini analiz ederek geçerli eşitsizlikler türettiler ve uygun araç rotaları için optimal dağıtım algoritması tasarladılar. Geliştirilen dal-fiyatlandırma (Branch-and-Price, B&P) algoritması, geçmişte Van’da yaşanan bir deprem ve İstanbul Kartal bölgesi için öngörülen veriler üzerinde test edildi.
Sonuçlar, B&P algoritmasının ticari MIP çözücülerinden çok daha hızlı ve adil sonuçlar verdiğini gösterdi. İki hedefli yaklaşım sayesinde, yardım dağıtımındaki eşitsizlik %34 oranında azaltıldı ve teslimat verimliliğinden ödün verilmedi.
Farklı Zaman Kısıtlarında Sonuçlar
Araştırmaya göre, zaman kısıtları çok gevşek veya çok sıkı olduğunda, taleplerin karşılanmasına öncelik veren leksikografik optimizasyon yöntemi etkili oluyor. Ancak orta seviyede zaman kısıtları olduğunda, adalet ve verimliliği dengede tutan bir yaklaşım benimsenmezse yardımların eşitsiz dağıtılması riski ortaya çıkıyor.
Sonuç
Bu yeni algoritma, afet bölgelerinde yardım dağıtımının hem hızlı hem de adil şekilde gerçekleşmesi için önemli bir çözüm sunuyor. Özellikle zaman ve kaynak kısıtlarının olduğu durumlarda, iki hedefli optimizasyon yaklaşımı insani yardım operasyonlarının başarısını artırabilir.
Kaynak: arxiv.org