Ontolojik Tarafsızlık Teoremi: Neden Temel Katmanlar Nedensel ve Normatif Olmamalı?
Ontolojik Tarafsızlık Teoremi: Temel Katmanlarda Nedensellik ve Normatiflik Neden Yer Almamalı?
Yeni bir çalışma, tarafsız ontolojik altyapıların nedensel ve normatif unsurlardan arındırılması gerektiğini, aksi halde tarafsızlığın sağlanamayacağını ortaya koyuyor.
Önemli Noktalar
- Tarafsız ontolojilerde nedensel ve normatif unsurlar temel katmanda yer alamaz.
- Farklı yorum çerçevelerinde çelişkisiz ve ortak bir gerçeklik temsili hedefleniyor.
- Çalışma, herhangi bir özel ontoloji veya protokol önermiyor; tasarım kısıtlarını vurguluyor.
Çalışmanın Temel Bulguları
“The Ontological Neutrality Theorem” başlıklı yeni arXiv makalesinde, modern veri sistemlerinin kalıcı hukuki, politik ve analitik anlaşmazlıklar karşısında hesap verebilirliği desteklemesi gerektiği belirtiliyor. Bu gereklilik, ortak bir altyapı olarak işlev görecek herhangi bir ontolojinin tasarımında katı kısıtlamalar getiriyor.
Araştırmada, ontolojik tarafsızlığın—yani yorumlayıcı taahhüt içermeme ve uyumsuz genişletmeler karşısında istikrarlı kalma durumunun—temel katmanda nedensel veya normatif unsurların bulunmasıyla bağdaşmadığı kanıtlanıyor. Eğer bir ontoloji, nedensel veya deontik (normatif) sonuçları ontolojik gerçekler olarak savunursa, bu altyapı farklı çerçeveler arasında revizyon veya çelişki olmaksızın tarafsız kalamıyor.
Teknik Detaylar
Makaleye göre, tarafsız bir ontolojik altyapının “pre-causal” (nedensellik öncesi) ve “pre-normative” (normatiflik öncesi) olması gerekiyor. Yani, varlıklar ile onların kimlik ve süreklilik koşullarını tanımlamakla yetinip, yorum, değerlendirme ve açıklama gibi unsurları dışarıda bırakmalı.
Çalışma, belirli bir ontoloji ya da protokol önermiyor. Bunun yerine, farklı yorum çerçeveleri arasında ortak ve istikrarlı bir gerçeklik temsili oluşturmak isteyen tüm sistemler için asgari tasarım gereksinimlerini ortaya koyuyor.
Geleceğe Etkileri
2026 yılı içinde veri sistemlerinin, özellikle çok paydaşlı ve çok disiplinli ortamlarda, tarafsız ve güvenilir bilgi altyapıları kurmak isteyenler için bu teorem önemli bir referans noktası olacak gibi görünüyor.
Kaynak: arxiv.org